Assertief zijn is opkomen voor jezelf zonder over de ander heen te lopen. Het is geen eigenschap die je hebt of niet hebt, maar een manier van communiceren, en dat is goed nieuws: het is te leren. Wie assertief is durft nee te zeggen, geeft zijn grens aan en kan kritiek geven en ontvangen, zonder de ander daarbij klein te maken.
Het wordt vaak verward met hard zijn. Dat is het tegendeel. Iemand die het hardst roept is meestal niet assertief maar agressief, en dat kost hem op de lange duur precies wat hij wil bereiken.
Drie manieren om te reageren
Neem een voorbeeld dat iedereen kent. Er komt een deadline aan, je hebt het al te druk, en een collega vraagt of je nog een klus overneemt.
Subassertief: je zegt ja, je gaat 's avonds doorwerken, en je bent er drie dagen kwaad over. De collega weet dat niet, want je hebt niets gezegd.
Agressief: je zegt dat het jouw probleem niet is en dat het bij hem altijd fout loopt. Klus geweigerd, en de verhouding heeft een tik gekregen.
Assertief: "Nee, dat kan ik er deze week niet bij hebben. Ik heb vrijdag die rapportage af te maken. Als het tot maandag kan wachten, doe ik het graag." Grens duidelijk, reden erbij, en er blijft een opening.
Hoe je subassertief gedrag bij jezelf herkent
Aan wat je doet, niet aan wat je voelt. Je neemt werk over dat niet van jou is. Je werkt structureel over zonder dat iemand daarom heeft gevraagd. Je zegt in een overleg niets terwijl je het er niet mee eens bent, en achteraf in de gang wel. Je verontschuldigt je voor dingen waar je niets aan kunt doen. En je merkt dat je thuis meer over je werk klaagt dan je erover praat op je werk.
Dat laatste is het duidelijkste teken. Ergernis die alleen buiten het werk wordt uitgesproken, gaat er nooit uit.
Vier dingen die helpen
1. Zeg nee zonder een verhaal van vijf minuten. Eén reden is genoeg, en daarna niet blijven uitleggen. Wie lang doorpraat geeft de ander vanzelf een opening om er alsnog een ja van te maken.
2. Praat over jezelf en over gedrag, niet over de persoon. "Ik werk deze week al drie avonden door en dat gaat me te ver" is iets waar de ander niets tegenin kan brengen. "Jij dumpt altijd je werk bij mij" is een discussie over het woord "altijd".
3. Neem bedenktijd. "Ik laat het je vanmiddag weten" is een volwaardig antwoord. De meeste ja's die mensen later spijten, zijn in de eerste twee seconden gegeven.
4. Begin klein. Niet met het gesprek waar je het meest tegen opziet, maar met iets van weinig belang: een vergadering waar je niet bij hoeft, een verzoek van iemand die je niet elke dag ziet. Assertiviteit is een gewoonte, en gewoonten bouw je met herhaling en niet met één moedig moment.
Wat het je oplevert, en wat het kost
Werkgevers stellen het op prijs, en dat is geen praatje: iemand die zegt dat een planning niet haalbaar is, is meer waard dan iemand die het te laat laat weten. Voor jezelf is de winst dat werk in verhouding blijft en dat ergernis niet blijft hangen.
Kosten zijn er ook, en daar moet je op voorbereid zijn. De eerste keren voelt het onaardig, ook als het niet onaardig is. En in de omgeving reageert iemand die eraan gewend was dat je altijd ja zei even verbaasd. Dat zakt binnen een paar weken, mits je het volhoudt.
Assertief zijn in een chat of een mail
Steeds meer verzoeken komen via een berichtje, en dat maakt het anders. Er zit geen toon in, en de druk om snel te antwoorden is hoog. Twee dingen die helpen: antwoord niet meteen als het verzoek groot is, en zet je grens in een hele zin in plaats van in een emoji of een "hmm". Wat in een chat vriendelijk-vaag blijft, wordt door de ander gelezen als een halve ja.
Zelf assertiever worden
Weten hoe het werkt is niet het probleem; het doen op het moment dat het nodig is wel. Daarom oefen je in de cursus Assertiviteit met je eigen situaties, met de collega en de leidinggevende waar het bij jou schuurt. Cursisten gaven de training een 8,6, gemiddeld over 41 beoordelingen.
Wil je eerst zelf lezen, dan is er de gratis cursus Assertiviteit als pdf.
