Een coach weet veel over mens en gedrag, en gebruikt die kennis om samen met de coachee een patroon te veranderen. Daarin verschilt het werk van dat van een trainer: een trainer draagt kennis over en laat gedrag oefenen, een coach stimuleert zelfinzicht door de juiste vragen te stellen. Hieronder de elf competenties waar dat op rust, in vier groepen, plus de eigenschappen die in de praktijk het meeste uitmaken.
De basis leggen
1. Ethisch en professioneel handelen. Een coach gaat vertrouwelijk om met wat hij hoort en kent de grens van zijn eigen bekwaamheid. Wat daarbuiten valt, verwijst hij door. Dat laatste is geen tekortkoming maar een vak-eis: bij klachten die in de buurt van behandeling komen, hoort een coach te stoppen.
2. De coachingsrelatie vormgeven. Duidelijke afspraken over het doel, het aantal gesprekken, de vertrouwelijkheid en wat er wel en niet met een opdrachtgever wordt gedeeld. Wie dat vooraf regelt, hoeft er halverwege geen gesprek over te hebben.
De relatie
3. Een vertrouwensband opbouwen. Een veilige omgeving waarin respect over en weer merkbaar is en de coachee zich aangemoedigd voelt. Vertrouwen komt niet uit een woord maar uit een reactie: hoe je reageert op het eerste ongemakkelijke dat iemand vertelt, bepaalt de rest van het traject.
4. Aanwezig zijn zonder te domineren. De verantwoordelijkheid blijft bij de coachee, en toch neemt de coach de leiding in het proces. Dat is de smalle weg tussen sturen en achteroverleunen, en het is het onderdeel waar beginnende coaches het vaakst op vastlopen.
Effectief communiceren
5. Actief luisteren. Alle signalen opvangen, ook de non-verbale en de emotionele, en je volledig kunnen concentreren op wat de ander denkt, voelt en wil. Het verschil met gewoon luisteren merk je aan de vraag die je daarna stelt.
6. De juiste vragen stellen. Vragen die iets opleveren waarmee je verder kunt, en dus geen vragen waarvan je het antwoord al hebt bedacht. Als manager heb je veel kennis, en juist daarom is de valkuil om in de vertellersrol te schieten.
7. Direct communiceren. In taal die jullie beiden begrijpen, en met de durf om te confronteren. Een coach die alles voorzichtig inpakt, houdt de coachee in zijn eigen verhaal.
Het leerproces en het resultaat
8. Bewustzijn vergroten. De aandacht richten op het proces en de doelen, en de coachee laten reflecteren op zijn eigen handelen in plaats van hem uit te leggen wat er gebeurt.
9. Acties ontwikkelen. Samen bedenken wat er concreet gaat gebeuren, klein genoeg om deze week te doen.
10. Doelen en plannen opstellen. De blik vooruit, met doelen die de coachee zelf formuleert. Blijft iemand in het probleem hangen, dan hoort een coach hem daar uit te halen.
11. Vooruitgang en eigen verantwoordelijkheid bevorderen. Een stappenplan met data, en de uitvoering bij de coachee. Een medewerker die zich verantwoordelijk voelt, doet meer met het plan dan een medewerker die het plan heeft gekregen.
Wat een goede coach in de praktijk onderscheidt
Drie dingen, en ze staan niet los van de lijst hierboven. Een goede coach luistert zonder ondertussen zijn antwoord voor te bereiden, en begint een gesprek daarom met een vraag in plaats van met een observatie. Hij vraagt in plaats van te vertellen, ook als hij het antwoord sneller zou kunnen geven, omdat mensen doen wat ze zelf hebben bedacht. En hij werpt een positief licht op de zaak zonder de werkelijkheid mooier te maken, wat alleen kan als hij echt vertrouwen heeft in de ander.
Coachen als leidinggevende
Voor een manager is dit geen apart vak maar een deel van het werk. Wel met één verschil dat vaak wordt vergeten: je bent ook de persoon die over het contract en de beoordeling gaat. Dat kan niet in hetzelfde gesprek. Wie coachend wil zijn, moet duidelijk maken welke pet hij op heeft, en de gesprekken waarin een oordeel valt, apart houden.
Er zelf beter in worden
In de cursus Coachingsvaardigheden: praktische basistechnieken ervaar je het verschil tussen trainen en coachen, en oefen je met de technieken op je eigen situaties. Cursisten gaven de training een 8,4, gemiddeld over 20 beoordelingen.
Wil je verder, dan is er de opleiding Coachingsvaardigheden, en gaat het je vooral om je rol als leidinggevende, dan sluit de cursus Coachend leidinggeven beter aan.