Echt luisteren gaat niet vanzelf. Het lijkt passief, maar het kost aandacht, en die aandacht gaat de hele tijd ergens anders naartoe: naar je antwoord, naar je mening, naar je telefoon. Hieronder zeven manieren van half luisteren die iedereen wel eens doet, en wat je in plaats daarvan kunt doen.
1. Evaluatief luisteren
Je bent tijdens het verhaal al aan het beoordelen of je het ermee eens bent. Alles wat langskomt gaat door de zeef van eens of oneens, en daardoor mis je de helft van de informatie. Het valt op aan de reactie: je begint met "ja, maar" of "precies, want".
In plaats daarvan: houd je oordeel een minuut vast. Je kunt het daarna nog geven, en dan is het beter onderbouwd.
2. Luisteren om te antwoorden
Je hoort de eerste twee zinnen, weet wat je wil zeggen, en wacht op je moment. Vanaf dat punt luister je niet meer maar bereid je voor. De ander merkt het, want je antwoord sluit net niet aan.
In plaats daarvan: laat na de laatste zin een stilte vallen. Bijna altijd komt er nog iets, en dat is vaak het belangrijkste.
3. Selectief luisteren
Je hoort alleen wat in je eigen straatje past: de opdracht, de kritiek, het stukje dat over jou gaat. De rest gaat langs. Bij feedback gebeurt dit standaard: mensen onthouden de ene zin die aan hen twijfelde en niet de vier die het goede benoemden.
In plaats daarvan: vat samen wat je hebt gehoord en vraag of het klopt. Dan blijkt meteen wat je hebt weggelaten.
4. Invullend luisteren
Je denkt te weten waar het over gaat en vult de rest zelf aan, meestal op basis van een eerder gesprek met dezelfde persoon. Dat gaat vaak goed en soms grondig mis, en het vervelende is dat je niet merkt welke van de twee het is.
In plaats daarvan: stel een vraag waarvan je het antwoord niet denkt te weten.
5. Oplossend luisteren
Iemand vertelt iets en je bent al aan het meedenken over de oplossing. Soms is dat precies wat er wordt gevraagd, en vaak niet. Iemand die zijn verhaal wil vertellen en een oplossing terugkrijgt, voelt zich afgekapt.
In plaats daarvan: vraag het gewoon. "Wil je meedenken of wil je het even kwijt?" Dat is één zin en hij voorkomt de meeste misverstanden in deze categorie.
6. Half-aanwezig luisteren
De klassieker: je bent er wel, maar je scherm staat aan, je telefoon ligt op tafel of je zit in gedachten bij het vorige overleg. In een videogesprek is het onzichtbaarder en daarom nog gewoner geworden.
In plaats daarvan: leg de telefoon weg en zet je meldingen uit voor de duur van het gesprek. Een gesprek van tien minuten met volle aandacht doet meer dan een half uur half aanwezig.
7. Luisteren op de inhoud terwijl het over iets anders gaat
Iemand praat over de planning, maar het gaat eigenlijk over het gevoel dat er niet naar hem wordt gekeken. Als je alleen op de inhoud reageert, los je het verkeerde probleem op en komt het gesprek terug.
In plaats daarvan: benoem wat je onder de woorden hoort, voorzichtig en als vraag. "Ik hoor dat de planning niet uitkomt, maar zit er ook iets anders?" Als het antwoord nee is, ben je één vraag kwijt. Zo niet, dan begint het gesprek nu echt.
Wat wel werkt
Drie dingen, en ze zijn alle drie eenvoudig en oncomfortabel. Zwijg langer dan je gewend bent. Vat samen voordat je iets toevoegt. En stel meer vragen dan je meningen geeft. Wie dat een week bijhoudt, merkt dat gesprekken korter worden en dat er minder op terug hoeft te komen.
En bedenk: goed luisteren betekent niet dat je het ermee eens bent. Dat is de angst die eronder zit bij veel mensen die snel in de "ja, maar" schieten. Je kunt iemand volledig begrijpen en het daarna vriendelijk oneens zijn.
Beter leren luisteren en doorvragen
In de cursus Gesprekstechnieken oefen je met samenvatten, doorvragen en met de stilte laten vallen, aan de hand van gesprekken uit je eigen werk. Cursisten gaven de training een 8,5, gemiddeld over 79 beoordelingen.
Gaat het bij jou vooral om feedback geven en ontvangen, dan sluit de cursus Feedback geven en ontvangen beter aan.