2. Het kernkwadrant van Ofman

Wat jou van nature goed afgaat en wat anderen bij jou irritant vinden, zijn vaak twee kanten van dezelfde eigenschap. Daniel Ofman legde dat verband vast in een model van vier posities. Het verklaart in één plaatje waarom je onder druk vaak precies het verkeerde doet, en waarom sommige mensen je binnen twee minuten op de kast krijgen.

Kernkwaliteit: wat er altijd al was

Een kernkwaliteit is een eigenschap die bij je hoort en die je zonder inspanning inzet. Je hebt hem niet geleerd op een training; hij zat er al toen je acht was. Denk aan zorgvuldigheid, humor, doorzettingsvermogen, betrokkenheid of besluitvaardigheid.

Twee dingen maken een kernkwaliteit herkenbaar. Ten eerste kost hij je nauwelijks energie, en je verbaast je er soms over dat anderen het lastig vinden. Ten tweede is hij niet uit te zetten: ook op momenten dat het niet handig is, doe je het toch. Dat onderscheidt hem van een vaardigheid, die je wel bewust hebt opgebouwd. Je kernkwaliteit is eerder je grondtoon dan je repertoire.

Valkuil: te veel van het goede

Een valkuil is je kernkwaliteit in overdrive. Niet het tegenovergestelde van je kwaliteit, maar dezelfde kwaliteit met het volume te hoog. Zorgvuldigheid wordt pietluttigheid. Betrokkenheid wordt bemoeizucht. Besluitvaardigheid wordt drammerigheid.

Het lastige is dat je je valkuil zelden zelf voelt. Van binnen doe je precies wat je altijd doet en wat meestal werkt; van buiten ziet iemand anders iets doorschieten. Je valkuil ligt daarmee vaak in de blinde vlek uit hoofdstuk 1.

Er is wel één signaal waar je zelf op kunt letten: onder druk ga je hárder duwen op je kwaliteit. Wie van orde houdt, gaat bij chaos nog meer lijstjes maken. Wie van tempo houdt, gaat bij vertraging nog sneller praten. Wie betrokken is, gaat bij afstand nog vaker vragen hoe het gaat. Meer van hetzelfde is bijna altijd het moment waarop de kwaliteit omslaat.

Uitdaging: de kwaliteit die je mist

Elke valkuil heeft een positieve tegenhanger, en dat maakt het model bruikbaar: het laat zien in welke richting je ontwikkeling ligt, zonder dat je je kwaliteit hoeft in te leveren.

Je uitdaging is de positieve tegenpool van je valkuil: het gedrag dat je nog niet vanzelf inzet en dat je valkuil in balans brengt. Het is nadrukkelijk niet het tegengestelde van je kernkwaliteit. Je hoeft je daadkracht niet af te leren om geduld te ontwikkelen; je zet er iets naast.

Je vindt je uitdaging door bij je valkuil één vraag te stellen: welke kwaliteit zou hier hebben geholpen? Bij drammerigheid is dat geduld of ruimte geven. Bij bemoeizucht is dat vertrouwen kunnen geven. Bij chaotisch is dat structuur aanbrengen. Vaak is je uitdaging iets waar je collega's om bewonderd worden en waarvan je heimelijk vindt dat het bij jou niet past. Een uitdaging voelt zelden aangenaam: het kost moeite, het gaat langzaam en je hebt het gevoel dat je iets inlevert. Precies daarom laat je het meestal aan anderen over.

Allergie: waar je niet tegen kunt

Voer je je uitdaging tot het uiterste door, dan kom je bij je allergie uit: het gedrag bij anderen waar je onevenredig sterk op reageert. Niet mild geïrriteerd, maar met een felheid die niet in verhouding staat tot wat er gebeurt.

Iemand met de kernkwaliteit daadkracht en de uitdaging geduld wordt vaak allergisch voor passiviteit en eindeloos overleggen. Wie zorgvuldig is en lef als uitdaging heeft, is allergisch voor mensen die er met de pet naar gooien. Wie betrokken is en afstand houden moet leren, loopt vast op collega's die kil en zakelijk doen.

Die felheid is bruikbare informatie. Je allergie wijst altijd terug naar je eigen uitdaging: je reageert zo sterk omdat het gedrag van de ander de uiterste versie is van datgene wat je bij jezelf nog moet ontwikkelen. Wat je op afstand houdt in een ander, houd je ook bij jezelf op afstand.

De diagonaal met de meeste spanning

In het kwadrant lopen twee diagonalen. De ene verbindt je valkuil met je uitdaging; dat is je leerpunt. De andere verbindt je kernkwaliteit met je allergie, en daar zit de meeste spanning. Kom je iemand tegen die precies in jouw allergie zit, dan schiet je in je valkuil. Daarmee lok je bij die ander het gedrag uit waar je juist niet tegen kunt. Beide mensen versterken elkaars valkuil, en niemand begrijpt waarom dit gesprek zo moeizaam gaat.

Je eigen kwadrant invullen

Een kwadrant invullen is geen invuloefening maar een zoekproces. Je kunt bij elk van de vier posities beginnen, en meestal blijkt onderweg dat je eerste woordkeuze nog niet klopt. Zo werk je hem uit.

• Kies een ingang. Begin bij de positie waar je het snelst een woord bij hebt, meestal je kernkwaliteit of je allergie. Bij een allergie heb je vaak direct een gezicht in gedachten.
• Vul de positie ernaast in. Van je kernkwaliteit ga je horizontaal naar de valkuil: wat gebeurt er als je deze kwaliteit te veel inzet? Van je allergie ga je horizontaal naar de uitdaging: welke gezonde variant zit onder dat gedrag?
• Loop de diagonalen na. Staan alle vier de woorden er, dan controleer je of je kernkwaliteit en je allergie echt tegenover elkaar staan, en je valkuil en je uitdaging ook.
• Toets het in een situatie. Zoek een concreet moment van de afgelopen maand waarin alle vier de posities zichtbaar waren. Klopt het kwadrant, dan valt die situatie er soepel in.
• Leg het naast iemand anders. Vraag een collega of hij de valkuil herkent en welk woord hij zou kiezen. Zijn woord raakt vaak precies je blinde vlek.

Drie fouten die het kwadrant onbruikbaar maken

Kwadranten gaan op een paar vaste manieren scheef staan. Ze zijn allemaal te herstellen door één woord aan te passen.

De eerste fout is dat je bij je uitdaging het tegenovergestelde van je kernkwaliteit invult. "Daadkracht" tegenover "afwachtendheid" vertelt je dat je jezelf moet inleveren. Dat klopt niet en het motiveert niemand. Je uitdaging is de tegenpool van je valkuil, niet van je kwaliteit.

De tweede fout is een allergie invullen met een naam in plaats van met gedrag. "Nadia" is geen allergie. "Eindeloos alle scenario's naast elkaar willen leggen" is het wel. Zodra je het gedrag benoemt, kun je de uitdaging eronder zoeken.

De derde fout is te grote woorden kiezen. "Onvermogen" en "arrogantie" zijn oordelen: ze doen pijn en ze leveren niets op. Woorden die iets lager gemikt zijn, zoals "te vroeg beslissen" of "te snel praten", geven je iets om morgen mee te oefenen.

Summary

• Een kernkwaliteit kost je geen energie en is niet uit te zetten. Dat onderscheidt hem van een vaardigheid.
• Je valkuil is dezelfde kwaliteit met het volume te hoog. Onder druk ga je harder duwen: dat is je signaal.
• Je uitdaging is de positieve tegenpool van je valkuil, niet van je kernkwaliteit.
• Je allergie is de uiterste versie van je uitdaging bij een ander, en wijst dus terug naar jezelf.
• De diagonaal tussen kernkwaliteit en allergie verklaart waarom bepaalde mensen je zo snel in je valkuil duwen.
• Houd de woorden klein en gedragsmatig, en toets je kwadrant aan een echte situatie en aan het woord van een ander.