2. Bijsturen tot het bruikbaar is
Veel mensen proberen in één keer de perfecte opdracht te schrijven, zien dat het antwoord niet klopt, en beginnen dan opnieuw. Dat is de traagste manier om ergens te komen. Wie in rondes werkt, is meestal binnen drie berichten klaar met iets dat in één keer nooit was gelukt.
After this chapter:
- Weet je waarom bijsturen in rondes sneller werkt dan opnieuw beginnen.
- Schrijf je een vervolgopdracht die precies één ding verandert.
- Benoem je wat er moet blijven staan, zodat je het goede deel niet kwijtraakt.
- Begrijp je waarom een lang gesprek eerdere afspraken kan loslaten.
- Herken je het moment waarop opnieuw beginnen wél de snelste route is.
Werken in rondes
Bijsturen in rondes betekent dat je een resultaat opbouwt in stappen in plaats van in één klap. Je geeft een opdracht, leest wat eruit komt, benoemt het verschil tussen wat je kreeg en wat je wilde, en stuurt op basis daarvan een nieuwe instructie. Die tweede en volgende instructie heet een vervolgopdracht: hij bouwt voort op het antwoord dat er al staat en begint niet opnieuw bij nul.
De cirkel heeft vier stappen. Je geeft een opdracht met de vijf bouwstenen uit het vorige hoofdstuk. Je leest het antwoord, maar niet om te beoordelen of het goed of slecht is: je zoekt naar het verschil met wat je in je hoofd had. Je benoemt dat verschil in woorden die het model kan uitvoeren, en dat is de stap die de meeste mensen overslaan. En dan vraag je één wijziging, niet drie. Daarna begin je de cirkel opnieuw, tot het klopt.
Wat een vervolgopdracht sterk maakt
Een goede vervolgopdracht verwijst naar wat er al staat en verandert één ding. Drie wensen tegelijk leveren meestal een antwoord op waarin er twee half zijn verwerkt, en dan weet je achteraf niet welke instructie het verschil maakte. Vier dingen helpen.
- Benoem wat je wilt behouden. "De opbouw en de eerste alinea kloppen." Zonder die zin schrijft het model vaak alles opnieuw en ben je de goede delen kwijt.
- Maak het verschil concreet. Niet "maak het beter", maar "vervang de drie voorbeelden door voorbeelden uit de zorg" of "haal alle zinnen boven de twintig woorden eruit".
- Verander één ding per ronde. Toon, lengte, voorbeelden en structuur zijn aparte rondes.
- Gebruik het antwoord als aanwijzing. "Alinea drie is precies de toon die ik zoek. Trek die door naar de rest."
Marijke is accountmanager en laat een mail schrijven aan een klant over een levering die twee weken later komt. Het eerste antwoord is netjes maar slap: drie alinea's excuses en nergens een datum.
Haar eerste neiging is: "Kun je het wat zakelijker en korter maken, en misschien iets over de nieuwe leverdatum?" Dat zijn drie wensen in één zin, en wat terugkomt is korter, nog steeds slap, en de datum staat er half in.
Wat wel werkt, ronde 1: "Behoud de opbouw. Haal alle excuses na de eerste zin weg en noem in plaats daarvan de nieuwe leverdatum van 14 maart als vaststaand feit." Ronde 2: "Goed. Nu terug naar maximaal 120 woorden, zonder dat de leverdatum en de naam van de contactpersoon verdwijnen." Ronde 3: "De laatste zin klinkt als een verkooppraatje. Vervang hem door één zin waarin ik vraag of 14 maart voor hen werkbaar is." Drie berichten, drie minuten, klaar.
Waarom een lang gesprek afdwaalt
Alles wat het model op dit moment kan overzien, past in één venster: je vaste instellingen, alle eerdere berichten in dit gesprek, de tekst uit bestanden die je hebt meegestuurd en het antwoord dat het nu aan het maken is. Dat venster heeft een bovengrens. Wat er niet in past, bestaat voor het model simpelweg niet.
Bij korte gesprekken merk je daar niets van. Bij lange gesprekken wel: zodra de grens in zicht komt, schuift het venster mee. Het oudste deel valt weg of wordt vervangen door een beknopte samenvatting, en het model gaat verder met een gehavend beeld van wat jullie hadden afgesproken. Daar komt nog iets bij: elke ronde verlegt de nadruk een klein beetje. Je vraagt om korter, dan om een concreter voorbeeld, dan om een vriendelijker slot. Na acht rondes lees je iets dat qua doelgroep, lengte of toon niet meer lijkt op ronde één. Dat heet afdwalen, en het is geen fout van jou of van het model, het is gewoon wat er gebeurt.
De signalen
- De toon verschuift. De strakke stijl die je in bericht drie had afgesproken, wordt halverwege weer los en enthousiast.
- Het format valt terug. Je vroeg om vijf punten van maximaal één regel en krijgt ineens lopende alinea's.
- Eerdere feiten verdwijnen. Het model vraagt naar informatie die je al twee keer hebt gegeven, of vult die verkeerd in.
- Herhaling sluipt erin. Passages uit eerdere antwoorden komen bijna letterlijk terug, omdat het model niet meer ziet dat het die al gaf.
- Verboden woorden komen terug. Termen die je aan het begin expliciet had uitgesloten, staan er weer in.
Zie je die signalen, stapel dan geen nieuwe correctie bovenop de vorige, maar herhaal het kader: "Ter herinnering: doelgroep is de teamleider, maximaal 120 woorden, geen Engelse leenwoorden. Pas de laatste versie hierop aan." Dat is één bericht en het zet het gesprek weer recht.
Wanneer je wél opnieuw begint
Blijft het misgaan nadat je het kader hebt herhaald, dan is een nieuw gesprek sneller dan doorduwen. Je hoeft daarbij niet alles kwijt te raken. Vraag eerst om een tussenstand: "Vat in tien punten samen wat we tot nu toe hebben besloten over doelgroep, toon en structuur." Die samenvatting plak je in een nieuw gesprek. Je begint dan met een schoon venster en houdt de afspraken.
Peter schrijft aan een subsidieaanvraag van acht pagina's en zit na anderhalf uur op bericht 23. Hij vraagt om een strakkere samenvatting en krijgt een tekst terug waarin de doelgroep ineens "ondernemers" is, terwijl ze het in bericht vier over zorginstellingen hadden. Ook het woord "innovatief", dat hij expliciet had verboden, staat er twee keer in.
In plaats van nog een correctie te sturen vraagt hij: "Vat in tien punten samen wat we hebben besloten over doelgroep, opbouw, toon en verboden woorden." Die tien punten plakt hij in een nieuw gesprek met de laatste versie van de tekst eronder. De volgende samenvatting klopt in één keer. Bij elkaar kostte het hem vier minuten; nog een uur doorduwen had hij ook kunnen doen.
Kies een tekst die ChatGPT eerder voor je maakte en die je toen half bruikbaar vond.
- Ronde 1: noteer wat je wilt behouden en schrijf één vervolgopdracht met precies één wijziging.
- Ronde 2: beoordeel het resultaat en formuleer opnieuw één wijziging.
- Ronde 3: doe hetzelfde nog een keer.
Noteer daarna welke ronde de grootste sprong opleverde, en of je ergens zag dat het gesprek begon af te dwalen.
Summary
- Bijsturen in rondes is sneller dan één perfecte opdracht schrijven of steeds opnieuw beginnen.
- De cirkel is: geven, lezen, het verschil benoemen, één ding veranderen.
- Zeg altijd wat er moet blijven staan, anders schrijft het model alles opnieuw.
- Eén wijziging per ronde, want anders weet je niet welke instructie werkte.
- Het model overziet maar één venster; wat daarbuiten valt, bestaat voor hem niet.
- Afdwalen herken je aan een verschuivende toon, een teruggevallen format, verdwenen feiten, herhaling en teruggekeerde verboden woorden.
- Herhaal dan het kader in één bericht. Helpt dat niet, vraag om een tussenstand en begin met die tussenstand een nieuw gesprek.
Waarom begin je een vervolgopdracht met wat je wilt behouden?
Na twintig berichten klopt de toon niet meer en staan er woorden in die je had verboden. Wat doe je?
Je moet toch een nieuw gesprek beginnen. Hoe houd je de afspraken vast?