Mijn twee zoons van acht en tien en ik stapten op een zaterdag in de auto. Ik had een paar klusjes te doen en ze moesten even mee naar de bouwmarkt. Daar hadden ze weinig zin in. De jongste zei: ,,Ik vind het irritant dat ik mee moet.'' Ik was aan het rijden en reageerde niet direct. Mijn oudste vroeg hem toen: ,,Wat bedoel je eigenlijk precies met irritant?''
Doorvraaggedrag
Daar kon de jongste geen goed antwoord op geven. Ik moest een beetje lachen en dacht: oeps. Als trainer heb ik soms last van beroepsdeformatie, ik vraag thuis lang door omdat ik wil weten wat iemand precies bedoelt. De oudste neemt dat over, en of dat helemaal bij zijn leeftijd past, weet ik niet.
Er zit ook een mooie kant aan. Door die vraag te stellen leert hij iets, want wat de jongste met "irritant" bedoelde, konden we alleen maar raden. Er zijn een hoop vragen die je kunt stellen om helder te krijgen wat iemand echt zegt. In deze blog licht ik er één soort uit: de nominalisatie, een vraagsoort die uit neurolinguïstisch programmeren komt.
Wat is NLP eigenlijk?
Neurolinguïstisch programmeren, kortweg NLP, gaat over het verband tussen taal, denken en gedrag. Het uitgangspunt is dat de woorden die iemand kiest iets verraden over hoe hij naar een situatie kijkt, en dat je via die taal bij zijn denken kunt komen. Het is in de jaren zeventig ontstaan en bestaat uit een verzameling technieken en vraagpatronen; geen wetenschappelijke theorie, maar wel gereedschap dat in gesprekken merkbaar werkt.
Wie ermee werkt, gebruikt het meestal voor drie dingen: helder krijgen wat iemand bedoelt, iemand naar zijn eigen aandeel in een situatie brengen, en de vaagheid uit een gesprek halen. De nominalisatie hieronder is daarvan het bruikbaarste voorbeeld.
Wat is een nominalisatie?
Je hebt waarschijnlijk een aantal dingen voor je staan. Een laptop, een bureau, een pen: spullen. Voor die woorden staat een lidwoord: de, het of een. Maar mensen maken ook dingen van werkwoorden: de relatie, de keuze, de ontmoeting. Er staat een lidwoord voor, en het is geen ding. NLP noemt dat een nominalisatie. Een relatie is een actief proces, een heleboel handelingen bij elkaar, en die noemen we dan "de relatie".
Dat is op zich niet erg. Maar het is vaak ook een manier om verantwoordelijkheid te ontwijken. Zeg ik: ,,De relatie met mijn vrouw loopt niet zo goed'', dan klinkt het alsof de relatie een ding is dat niet lekker loopt, iets buiten mezelf. Je kunt er weer een actief proces van maken door het naar een werkwoord terug te brengen.
Een relatie is dan de manier waarop je met elkaar omgaat. Dus als iemand dat zegt, zou je normaal vragen: ,,Hoezo?'' En dan hoor je wat er allemaal mis is. Iemand die NLP heeft gedaan, vraagt eerder: ,,Hoe ga jij dan met je vrouw om?'' Of: ,,Wat heb jij gedaan waardoor het nu niet meer goed loopt?''
Verantwoordelijkheid terug waar hij hoort
Met zo'n vraag leg je de verantwoordelijkheid terug: het ligt niet aan de relatie, een ding, maar aan het resultaat van eigen handelen. Zo'n vraag krijgen is niet altijd leuk. Stel je hem geïnteresseerd, dan moet iemand nadenken over zijn eigen aandeel in de situatie, en daar ligt meestal de oplossing.
Er zijn veel nominalisaties. Een manager in een NLP-training zei laatst: ,,Ik vind het heel moeilijk om die club aan te sturen.'' De nominalisatie is hier "de club", want dat is geen ding, en een club aansturen kan letterlijk niet. De vraag werd dus: aan welke mensen geef jij precies leiding? Wie doet het goed? Wie kan het beter doen, en op welk vlak? Hoe kun je daarover het gesprek aangaan? Zo werd "de club aansturen", iets vaags, weer een concrete activiteit: een aantal collega's met wie je een aantal gesprekken kunt voeren over specifieke zaken.
Wanneer zet je dit in?
NLP stelt dat taal een onbewuste uiting is. Mensen praten gewoon, en als je goed luistert naar wat er precies wordt gezegd, hoor je hoe iemand zichzelf in de problemen heeft gebracht. Zo kun je iemand helpen de verantwoordelijkheid weer te nemen en verder te komen.
Alleen wel in de gesprekken waarin je helderheid wil creëren, en niet aan de eettafel. Dat is de beroepsdeformatie waarmee dit stuk begon, en het is ook de belangrijkste beperking: dit soort vragen werkt als de ander openstaat voor het antwoord. Iemand die alleen zijn verhaal wil kwijt, moet je eerst laten praten.
Zelf oefenen
Bedenk eens een werkwoord, een actief proces, voor de woorden: de keuze, de regering en de liefde. Merk je hoe het gesprek verandert zodra je het zo formuleert?
In het gratis webinar over NLP besprak trainer Rob vijf scherpe vragen waarmee je in elk gesprek voor helderheid zorgt. Kijk hem hier terug.
Wil je er zelf mee aan de slag, dan is er de cursus NLP, waarin je met deze technieken werkt aan de hand van je eigen gesprekken. Cursisten gaven de training een 8,3, gemiddeld over 20 beoordelingen. Gaat het je vooral om doorvragen en samenvatten, dan sluit de cursus Gesprekstechnieken beter aan.
